و ابن عباس را دعا كرد و گفت : « خداوندا در دين فقيه‌اش گردان » . « 1 » و بعد از رسول خدا در سخنان اهل البيت و صحابه نيز آمده است : الف - امام على ( ع ) فرمود : ( الَا أُخْبِرُكُمْ بِالْفَقِيهِ حَقِّ الْفَقِيهِ قَالُوا بَلَى يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ مَنْ لَمْ يُقَنِّطِ النَّاسَ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ لَمْ يُؤْمِنْهُمْ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ وَ لَمْ يُرَخِّصْ لَهُمْ فِي مَعَاصِي اللَّه ) . « آيا شما را از فقيه حقيقى آگاه نسازم ؟ گفتند : چرا يا امير المؤمنين ! فرمود : او كسى است كه مردم را از رحمت خدا مأيوس نكرده ، از عذاب خدا ايمن نساخته و اجازه ورود در معاصى خدا را بدانان نداده است » . « 2 » ب - يحيى بن سعيد انصارى مىگفت : « هيچ يك از فقهاى سرزمينمان را نديدم مگر آنكه در پايان نمازهاى دو ركعتى [ نافله‌ى ] روزانه سلام مىدادند » « 3 » . ج - و عمر مىگفت : « فقه بياموزيد ، پيش از آنكه به رياست برسيد » . « 4 » و : « كسى كه قومش او را با فقه به رهبرى گزينند ، مايه حيات خود و آن‌ها باشد ، و كسى كه قومش او را بدون فقه به رهبرى بگيرند ، مايه هلاك خود و آن‌ها باشد » . « 5 » و فرزند عبد الرحمن در وصف « ابن عباس » گويد : « او مفسر كتاب الله و فقيه

--> ( 1 ) . صحيح بخارى ، ج 1 ص 28 ، و مسند احمد ، ج 1 ص 266 و 314 و 328 و 335 . ( 2 ) . سنن دارمى ، ج 1 ص 89 . اصول كافى ، ج 1 ص 36 . تحف العقول ، باب ما روى عن امير المؤمنين . معانى الأخبار صدوق ، باب معنى الفقيه حقاً ، ص 374 . كنز العمال ، كتاب العلم ، ج 10 ص 103 حديث 278 . حلية الاولياء ، ج 1 ص 77 ، و بحار الانوار ، ج 17 ص 407 . ( 3 ) . صحيح بخارى ، كتاب التهجد ، ج 1 ص 141 . ( 4 ) . همان ، كتاب العلم ، ج 1 ص 16 ، و سنن دارمى ، ج 1 ص 79 . ( 5 ) . سنن دارمى ، ج 1 ص 79 . .